Siedem okrętów, które przykuły uwagę całego świata

W ciągu zaledwie jednego dnia Chiny dorzuciły do swojej i tak już potężnej floty ogromną porcję nowej stali i zdolności bojowych. Ten gest potwierdza militarną transformację, której skali trudno szukać precedensów poza okresem drugiej wojny światowej — i stawia Stany Zjednoczone oraz ich sojuszników przed poważnymi pytaniami.

Zgodnie z ocenami wielu analityków obronności, w tym znanych obserwatorów otwartych źródeł, Marynarka Armii Ludowo-Wyzwoleńczej (PLAN) oficjalnie wcieliła do służby siedem dużych jednostek bojowych podczas jednej uroczystości.

W centrum wydarzenia znalazł się Fujian — najnowszy chiński lotniskowiec i trzecia tego typu jednostka przyjęta do służby od 2012 roku. Towarzyszyło mu sześć kolejnych okrętów: okręt zaopatrzeniowy Type 903A, śmigłowcowy okręt desantowy Type 075, niszczyciel Type 055, dwa niszczyciele Type 052D oraz okręt rozpoznania dalekomorskiego.

Łączna wyporność wszystkich siedmiu jednostek wynosi około 170 000 ton — dodanych do floty jednego dnia.

Dla porównania: to odpowiada mniej więcej 42% całkowitej tonażu marynarki wojennej Francji, która dysponuje łącznie nieco ponad 400 000 tonami jednostek nawodnych i podwodnych.

Tempo rozbudowy niewidziane od czasów wojennej marynarki USA

Chiński rozwój morski przez ostatnią dekadę był konsekwentny i nieustępliwy. Od połowy lat 2010 PLAN niemal podwoiła liczbę okrętów bojowych — nowe jednostki schodzą z pochylni w tempie przypominającym produkcję przemysłową.

Office of Naval Intelligence Stanów Zjednoczonych szacowało w 2015 roku liczbę chińskich okrętów bojowych na około 255. Aktualne prognozy na 2025 rok mówią o blisko 400 jednostkach, podczas gdy US Navy dysponuje około 300 — choć przeciętnie amerykańskie okręty pozostają znacznie cięższe.

Pod względem łącznej wyporności Chiny nadal ustępują USA: 2 miliony ton wobec 3 milionów. Różnica wynika w dużej mierze z 11 amerykańskich lotniskowców o napędzie jądrowym, które są znacznie masywniejsze niż chińskie odpowiedniki napędzane konwencjonalnie.

Równowaga sił na morzu przesuwa się od niekwestionowanej dominacji USA w kierunku środowiska rywalizacji w Azji Wschodniej.

Stocznie produkujące okręty wojenne jak statki towarowe

Wpływowe opracowanie Center for Strategic and International Studies (CSIS) dobrze obrazuje tempo, w jakim rośnie chińska marynarka. W latach 2019–2023 cztery największe chińskie stocznie dostarczyły 39 okrętów wojennych o łącznej wyporności 550 000 ton.

Nowe jednostki zasilają flotę, która liczy już w przybliżeniu 50 niszczycieli, około 40 fregat, ponad 70 okrętów podwodnych — w tym 6 nuklearnych okrętów podwodnych z balistycznymi pociskami rakietowymi — oraz 3 lotniskowce.

50+ niszczycieli do obrony przeciwlotniczej i uderzeń dalekiego zasięgu
40+ fregat skoncentrowanych na eskorcie i patrolowaniu
70+ okrętów podwodnych, w tym 6 nuklearnych z rakietami balistycznymi
3 lotniskowce, a kolejne są w budowie

Do 2035 roku chińscy urzędnicy i analitycy przewidują co najmniej sześć operacyjnych lotniskowców, co stworzy zdolności porównywalne rozmiarami — choć jeszcze nie jakością — do grup uderzeniowych US Navy na Pacyfiku.

Często niedocenianym elementem tej układanki jest logistyka: okręty zaopatrzeniowe takie jak Type 903A pozwalają na dłuższe rejsy, intensywniejsze szkolenie i ciągłe operacje — to właśnie ten „niewidoczny mięsień", który zamienia liczby w realną gotowość bojową.

Warto też zwrócić uwagę na efekt przemysłowy: gdy stocznie pracują seryjnie, marynarka zyskuje nie tylko kadłuby, ale również procedury utrzymania, łańcuchy dostaw i wykwalifikowanych pracowników, którzy przyspieszają kolejne budowy i skracają przestoje.

Fujian: symbol nowej generacji chińskich lotniskowców

To właśnie Fujian jest najbardziej wymownym sygnałem chińskich ambicji. W odróżnieniu od dwóch poprzednich lotniskowców — mocno opartych na radzieckich rozwiązaniach i kadłubach obcego pochodzenia — Fujian został zbudowany w całości w Chinach i reprezentuje znaczący skok technologiczny.

Zwodowany w czerwcu 2022 roku, jest większy od swoich poprzedników pod względem długości, szerokości i wyporności, szacowanej na około 80 000 ton. Klasą wagową zbliża się do amerykańskich superlotniskowców, mimo że nie posiada napędu jądrowego.

Okręt może pomieścić do 64 samolotów, w tym myśliwiec stealth J-35, przedstawiany jako chińska odpowiedź na zachodnie maszyny piątej generacji. Na poprzednich chińskich lotniskowcach szacowana liczba maszyn wynosiła około 40.

Od trampoliny do elektromagnetycznych katapult

Najważniejsza zmiana technologiczna dotyczy pokładu lotniczego. Fujian jest pierwszym chińskim lotniskowcem typu CATOBAR (start wspomagany katapultą, lądowanie na linie hamujące). Zamiast rampy w kształcie trampoliny, używa katapult do wystrzeliwania samolotów z większym obciążeniem.

Fujian wyposażony jest w elektromagnetyczne katapulty — technologię, którą w tej chwili posiada tylko jeden inny lotniskowiec na świecie: amerykański USS Gerald R. Ford.

Systemy elektromagnetyczne zastępują parowe katapulty dominujące od lat 50. XX wieku. Zajmują mniej miejsca, wymagają mniejszej obsługi i konsumują mniej wody — co ma kluczowe znaczenie podczas długich misji.

Co więcej, przyspieszają samoloty płynniej i z większą precyzją. Dzięki temu cięższe maszyny mogą startować z większym uzbrojeniem lub paliwem, co zwiększa ich zasięg. Umożliwia to również bezpieczne katapultowanie znacznie lżejszych platform, w tym dronów — co stanowiło ograniczenie starszych systemów parowych, które działały zbyt gwałtownie.

Przewaga USA maleje, ale nie znika

Na pierwszy rzut oka chińska produkcja okrętowa wygląda przytłaczająco. Nick Childs, ekspert morski z londyńskiego International Institute for Strategic Studies, niedawno zwrócił uwagę, że chińskie zdolności w zakresie budowy okrętów wojennych są około 200 razy większe niż amerykańskie.

Po stronie USA stocznie zmagają się z przekroczeniami kosztów, anulowaniem problemowych programów i powolną wymianą starzejących się jednostek. Efekt jest taki, że US Navy ma trudności z realizacją własnych planów dotyczących wielkości floty, podczas gdy Chiny rok po roku dodają nowe okręty.

US Navy zachowuje wyraźną przewagę w lotniskowcach jądrowych i okrętach podwodnych najwyższej klasy, ale różnica w kilku kategoriach okrętów nawodnych systematycznie się zmniejsza.

Pod wodą obraz strategiczny wygląda jednak inaczej. Chińskie siły podwodne są liczne, ale w dużej mierze oparte na jednostkach dieselowo-elektrycznych — bardzo cichych w wodach przybrzeżnych, ale ograniczonych pod względem zasięgu i czasu przebywania na morzu.

Stany Zjednoczone dysponują 14 nuklearnymi okrętami podwodnymi z rakietami balistycznymi klasy Ohio oraz 19 nuklearnymi okrętami uderzeniowymi klasy Virginia, a także starszymi jednostkami. Mogą patrolować oceany przez miesiące, przenosić pociski manewrujące dalekiego zasięgu i — w przypadku jednostek Ohio — stanowić filar jądrowego odstraszania USA.

Czy Chiny są w stanie projektować siłę z dala od własnych brzegów?

To kluczowe pytanie dla planistów w Tokio, Canberze i Waszyngtonie. Chiny mają już więcej kadłubów łącznie, ale zdolność do utrzymywania operacji na Oceanie Indyjskim czy Atlantyku pozostaje nieudowodniona.

Trzy chińskie lotniskowce mają napęd konwencjonalny i wymagałyby znaczącego wsparcia logistycznego, aby działać z dala od kontynentu. Bazy nadbrzeżne i pozycje wyspiarskie na Morzu Południowochińskim zapewniają zasięg w pobliskich wodach, ale globalne oddziaływanie nadal pozostaje w dużej mierze domeną US Navy.

Tajwan w centrum uwagi i rosnące zdolności amfibijne

Dla chińskich przywódców odległe oceany nie są bezpośrednim priorytetem. Decydujący teatr działań leży zaledwie kilkaset kilometrów od kontynentu: Tajwan.

Niedawny raport Royal United Services Institute (RUSI), brytyjskiego think tanku, wskazuje, że Pekin może być gotowy do próby siłowej „reunifikacji" około 2027 roku. Nie jest to sztywny termin, lecz punkt odniesienia w planowaniu zachodnich sił zbrojnych.

Właśnie tutaj chińskie siły amfibijne — w tym śmigłowcowe okręty szturmowe Type 075 i wyspecjalizowane jednostki desantowe — nabierają szczególnego znaczenia. Platformy te mogą przetransportować przez Cieśninę Tajwańską znaczące liczby żołnierzy, pojazdów opancerzonych, śmigłowców i dronów pod osłoną niszczycieli i fregat uzbrojonych w przeciwokrętowe rakiety dalekiego zasięgu.

W razie kryzysu wokół Tajwanu Chiny postawiłyby na masę; USA i sojusznicy — na ogień dalekiego zasięgu i jądrowe grupy lotniskowcowe.

W takim scenariuszu inicjatywa strategiczna spoczęłaby zapewne po stronie Waszyngtonu: czy angażować grupy uderzeniowe i okręty podwodne w silnie bronione wody, akceptując ryzyko dużych strat — czy też postawić bardziej na pociski dalekiego zasięgu i regionalnych partnerów, takich jak Japonia i Australia?

Kluczowe pojęcia kształtujące debatę

Kilka terminów technicznych pojawia się regularnie w analizach dotyczących chińskiej marynarki i może zmienić odbiór tematu przez osoby niezaznajomione ze specjalistyką wojskową.

Wyporność (tony) — masa wody wypieranej przez okręt, w przybliżeniu odpowiadająca masie samego okrętu; podstawowa miara jego wielkości.
CATOBAR — lotniskowiec używający katapult do startów i lin hamujących do lądowań, umożliwiający operowanie cięższymi maszynami i bardziej zróżnicowanymi grupami lotniczymi.
SSBN — nuklearny okręt podwodny z balistycznymi pociskami rakietowymi, przenoszący głowice jądrowe jako element strategicznego odstraszania państwa.
SSN — nuklearny okręt podwodny uderzeniowy, przeznaczony do zwalczania okrętów i okrętów podwodnych oraz prowadzenia misji dalekiego zasięgu.

Rozumienie tych różnic pomaga dostrzec, dlaczego sama liczba okrętów może wprowadzać w błąd. Flota złożona z mniej licznego, ale cięższego i jądrowo napędzanego sprzętu ma zazwyczaj większy zasięg i zdolność do długotrwałych operacji niż liczniejsza flota lżejszych okrętów zorientowanych na działania regionalne.

Ryzyka, scenariusze i co może nastąpić dalej

Wcielenie do służby Fujiana i jego sześciu „towarzyszy" zwiększa ciężar kilku niepokojących scenariuszy. Blokada Tajwanu wspierana przez lotnictwo pokładowe jest na przykład łatwiejsza do utrzymania, gdy do służby wchodzą nowe niszczyciele, okręty zaopatrzeniowe i jednostki rozpoznawcze.

Państwa regionu stają przed ryzykiem błędnych kalkulacji. Nowe, bardzo zdolne okręty skłaniają marynarki do bardziej agresywnego szkolenia, bliższego pływania wokół spornych wysp i bardziej złożonych ćwiczeń — co zwiększa prawdopodobieństwo kolizji, incydentów z zakłócaniem elektronicznym lub błędnej interpretacji intencji.

Jednocześnie ekspansja chińskiej marynarki wymusza praktyczne adaptacje. Japonia przekształca okręty śmigłowcowe w lekkie lotniskowce zdolne do operowania samolotami F-35B. Australia podpisała pakt AUKUS, by pozyskać okręty podwodne o napędzie jądrowym. Europejskie marynarki na nowo rozważają rozmieszczenie sił w rejonie Indo-Pacyfiku i przyspieszają modernizację swoich flot nawodnych.

Dla Pekinu każdy taki kamień milowy — jak wcielenie do służby lotniskowca i sześciu okrętów wojennych w jednym dniu — utrwala jeden przekaz: era niekwestionowanej dominacji morskiej USA w Azji dobiega końca. To, czy ta zmiana zaowocuje odstraszaniem przez równowagę sił, czy konfrontacją, zależeć będzie zarówno od decyzji politycznych, jak i od kolejnego okrętu zsuwającego się z pochylni w chińskiej stoczni.