Na dnie oceanu tkwił przez ponad dwie dekady

U wybrzeży Portugalii rozgrywa się niezwykłe widowisko. Historyczny kabel internetowy jest centymetr po centymetrze wyciągany z głębin oceanu przez wyspecjalizowaną jednostkę pływającą.

Mowa o operacji odzyskiwania kabla TAT‑8 — pierwszego transatlantyckiego połączenia światłowodowego w historii. To technicznie skomplikowane przedsięwzięcie, podczas którego ikona wczesnej ery internetu jest uwalniana z dna morskiego, aby odzyskać cenne metale i zrobić miejsce dla nowej generacji łączy danych.

Kabel, który zapoczątkował erę internetu

TAT‑8 został oficjalnie uruchomiony 14 grudnia 1988 roku przez operatorów telekomunikacyjnych AT&T, British Telecom i France Télécom. W przeciwieństwie do starszych kabli podmorskich, które przesyłały sygnały przez miedziane przewody, ta linia działała na impulsach świetlnych biegnących przez włókno szklane. Dzięki temu możliwe stały się prędkości transmisji danych nieosiągalne dotąd dla nikogo.

Aby zademonstrować możliwości nowego połączenia, pisarz science fiction Isaac Asimov przeprowadził z Nowego Jorku wczesną formę wideokonferencji z publicznością zgromadzoną w Paryżu i Londynie. Opisał tę chwilę jako podróż przez morze wiązką światła — obraz, który w tamtych czasach brzmiał niemal futurystycznie.

TAT‑8 był pierwszym kablem zaprojektowanym specjalnie z myślą o technologii światłowodowej i w rekordowym tempie pokazał, jak ogromne będzie zapotrzebowanie na globalne połączenia danych.

Przepustowość kabla została całkowicie wyczerpana w ciągu zaledwie półtora roku. Połączenie udowodniło, że światłowód nie tylko działa, ale jest wręcz niezbędny do obsługi rosnącego ruchu telefonicznego, faksowego, a później internetowego. Wkrótce potem pojawiły się kolejne generacje kabli podmorskich o coraz większej liczbie par światłowodowych i wyższej pojemności.

Od technologicznego przełomu do zapomnianej relikwii

Kabel nie działał jednak wiecznie. Z powodu problemów technicznych i pojawienia się znacznie szybszych następców, TAT‑8 został wyłączony z użytku w 2002 roku. Linia pozostała na dnie oceanu, gdzie spoczywała przez ponad dwadzieścia lat — niewidoczna dla świata, który sama pomogła połączyć.

To właśnie teraz się zmienia. Statek MV Maasvliet, działający na zlecenie firmy Subsea Environmental Services, wydobywa stary kabel segment po segmencie w celu recyklingu.

Jak wydobyć kabel z kilometrowej głębokości?

Podniesienie wycofanego kabla podmorskiego brzmi prościej, niż jest w rzeczywistości. Na niektórych odcinkach trasy TAT‑8 spoczywa na głębokości kilku kilometrów. Zanim kabel zostanie wyciągnięty na powierzchnię, jego dokładne położenie musi zostać precyzyjnie zlokalizowane.

Technicy ustalają najpierw na podstawie map i pomiarów, gdzie dokładnie przebiega kabel.
Następnie statek opuszcza specjalne chwytak, aby zahaczyć kabel na dnie morskim.
Linia jest potem powoli wciągana i wyciągana na pokład.
Na górze kabel jest ostrożnie ręcznie zwijany, aby uniknąć dalszego pękania włókien szklanych.

Warunki pogodowe dodatkowo utrudniają pracę. Wysokie fale i silny wiatr mogą zepchnąć statek z kursu i napiąć kabel do granic wytrzymałości. Podczas tej misji jednostka musiała już zmienić trasę z powodu wcześnie rozpoczynającego się sezonu cyklonów na Atlantyku.

Każde kilkadziesiąt metrów wynurzone z wody to kawałek historii telekomunikacji i jednocześnie znaczna ilość rzadkich surowców.

Dlaczego stare kable internetowe nagle znów wzbudzają zainteresowanie

Operacja odzyskiwania kabla to nie tylko sentymentalna podróż w przeszłość. W izolacji i wnętrzu starych kabli światłowodowych ukryte są wartościowe materiały. Choć to włókno szklane odpowiada za transmisję danych, sama konstrukcja zawiera często znaczne ilości wysokiej jakości miedzi i stali.

Międzynarodowa Agencja Energetyczna od dłuższego czasu ostrzega przed możliwymi niedoborami miedzi w nadchodzących dziesięcioleciach. To sprawia, że warto rozejrzeć się za istniejącymi źródłami tego surowca — takimi jak właśnie wycofane z użytku kable podmorskie.

Co dzieje się ze starym kablem

Po dotarciu na ląd poszczególne warstwy TAT‑8 są rozbierane na części. Każdy element trafia do innego miejsca przeznaczenia:

Stalowe zbrojenie — ponownie wykorzystywane jako stal konstrukcyjna lub surowiec dla przemysłu metalurgicznego
Miedź — poddawana recyklingowi do zastosowań elektrycznych i nowej infrastruktury
Płaszcz polietylenowy — przetwarzany na recyklingowany plastik do innych produktów
Włókno szklane — w dużej mierze nienadające się do ponownego użycia, choć czasem przydatne do celów testowych i badawczych

Dzięki temu recyklingowi wpływ na środowisko przyszłego górnictwa zostaje nieco ograniczony, a jednocześnie dno morskie jest oczyszczane ze zbędnych odpadów.

Niewidoczny kręgosłup internetu

Wiele osób myśląc o międzynarodowych połączeniach danych, wyobraża sobie satelity. Rzeczywiście odgrywają one coraz większą rolę, zwłaszcza w przypadku odległych obszarów i zastosowań mobilnych. Jednak zdecydowana większość transkontynentalnego ruchu danych wciąż odbywa się za pośrednictwem kabli podmorskich.

Szacuje się, że ponad 95 procent światowego ruchu internetowego i telefonicznego przesyłane jest przez podwodne kable światłowodowe — nie przez kosmos.

Satelity charakteryzują się większymi opóźnieniami, są bardziej podatne na zakłócenia i przesyłają mniej danych na jedno połączenie. W przypadku masowej wymiany wideo, usług chmurowych i transakcji finansowych fizyczna linia biegnąca pod oceanem pozostaje najbardziej stabilną opcją.

Na całym świecie działa obecnie łącznie około 1,4 miliona kilometrów aktywnych kabli podmorskich, rozłożonych na setki odrębnych tras. Oprócz tych czynnych linii na dnie mórz spoczywa jeszcze około 2 milionów kilometrów starych kabli wyłączonych z użytku. Jedynie niewielka ich część jest obecnie systematycznie usuwana lub ponownie wykorzystywana.

Zwalnianie miejsca dla kolejnej generacji łączy danych

Wydobycie TAT‑8 ma jeszcze jeden cel: zwolnienie miejsca dla nowych kabli o znacznie większej przepustowości. Tam, gdzie TAT‑8 w latach osiemdziesiątych obsługiwał kilkadziesiąt tysięcy równoczesnych rozmów telefonicznych, nowoczesne kable potrafią przenosić terabity danych na sekundę — obsługując jednocześnie miliony transmisji strumieniowych, rozmów wideo i transakcji.

Usuwając stare trasy, minimalizuje się ryzyko pomyłek i uszkodzeń podczas układania nowych linii. Mniej „martwych" kabli na dnie oznacza też mniejsze ryzyko, że kotwica lub sieć rybacka przypadkowo zahaczy o niewłaściwy kabel.

Rosnące zapotrzebowanie na przepustowość

Platformy streamingowe, praca zdalna, gry w chmurze, aplikacje sztucznej inteligencji — wszystkie te zjawiska wymagają gigantycznych przepływów danych między kontynentami. Centra danych w Ameryce Północnej i Europie pozostają w nieustannym kontakcie ze sobą oraz z węzłami w Azji, Ameryce Południowej i Afryce.

Nowe kable oferują znacznie wyższe prędkości i mniejsze opóźnienia.
Są lepiej zabezpieczone przed awariami i sabotażem.
Można je sprawniej monitorować, na przykład w celu wczesnego wykrywania pęknięć.

Usunięcie starej infrastruktury tworzy nie tylko fizyczną przestrzeń, ale też zapewnia wyraźniejszy obraz aktywnych tras. To z kolei ułatwia konserwację i zabezpieczenie globalnej sieci.

Jak wygląda kabel od środka

Transatlantycki kabel światłowodowy z zewnątrz przypomina zwykły, gruby przewód — ale jego wnętrze jest zaskakująco skomplikowane. W samym sercu znajdują się wiązki włókien szklanych, z których każde jest cieńsze od ludzkiego włosa. Wokół nich rozmieszczone są warstwy wzmacniające, izolacja, metalowe osłony oraz ochronne płaszcze chroniące przed ciśnieniem, skałami i żarłocznymi morskimi stworzeniami.

W pobliżu brzegu kabel jest zazwyczaj grubiej opancerzony, ponieważ tam ryzyko uszkodzenia przez statki i połowy rybackie jest większe. Na środku dna oceanu kabel może być smuklejszy, ale musi wytrzymywać ekstremalnie wysokie ciśnienie i działać bez konserwacji przez całe dekady.

Co ta operacja oznacza dla przyszłych misji kablowych

Doświadczenia zdobyte podczas wydobywania TAT‑8 mogą posłużyć jako wzorzec dla podobnych misji w przyszłości. W miarę jak rośnie presja na surowce, odzyskiwanie kolejnych przestarzałych kabli staje się coraz bardziej opłacalne. Jednocześnie rośnie konieczność utrzymania podmorskiej infrastruktury w porządku i pod kontrolą.

Dla państw nadbrzeżnych rodzi to nowe dyskusje dotyczące zezwoleń, odpowiedzialności prawnej i ochrony wrażliwych obszarów morskich. Operacja wydobywcza wymaga konsultacji z rybakami, organami morskimi i organizacjami ekologicznymi, aby szkody dla ekosystemów były jak najmniejsze.

Dla dostawców internetu i firm technologicznych otwiera się nowe pole działania: nie tylko inwestowanie w nowe kable, lecz także planowanie tego, jak i kiedy stare linie zostaną usunięte lub ponownie wykorzystane. Kto podejdzie do tego mądrze, ograniczy zużycie surowców, zmniejszy ryzyko awarii i zapewni cyfrowej autostradzie pod oceanem długoterminową żywotność.