Demokraci z USA w Monachium z bezpośrednim ostrzeżeniem dla Europy w sprawie Trumpa

Delegacja demokratów przybywa do Monachium z przestrogą — nie z zapewnieniami

Gdy wojna w Ukrainie trwa, a zachodnie sojusze przeżywają poważne napięcia, senioralna delegacja Partii Demokratycznej Stanów Zjednoczonych udaje się do Monachium z przekazem dalekim od dyplomatycznej kurtuazji. Celem nie jest maskowanie transatlantyckich tarć, lecz wywieranie presji na europejskich przywódców.

Demokraci chcą, by Europa przestała tolerować kolejne zaskakujące posunięcia polityki zagranicznej Donalda Trumpa i zaczęła budować zdecydowane, skoordynowane odpowiedzi. Na Konferencji Bezpieczeństwa w Monachium w tym roku nie będzie miejsca na dyplomatyczne owijanie w bawełnę.

Najbardziej medialna i najbardziej bojowa delegacja od lat

Tegoroczny skład delegacji demokratów wyróżnia się zarówno rozpoznawalnością, jak i bezkompromisowością. Wśród spodziewanych uczestników znaleźli się gubernator Kalifornii Gavin Newsom, kongresmenka z Nowego Jorku Alexandria Ocasio-Cortez, senator z Arizony Ruben Gallego oraz gubernatorka Michigan Gretchen Whitmer. W kraju wszyscy oni uchodzą za jednych z najostrzejszych krytyków Trumpa.

Symbolika jest nie do przecenienia. Monachijskie spotkanie służyło historycznie jako pokaz jedności Waszyngtonu i europejskich stolic. Tym razem delegacja demokratów zamierza przekonywać, że Europa powinna porzucić strategię schlebiania Trumpowi i zamiast tego budować realną dźwignię nacisku wobec jego gróźb dotyczących handlu, NATO i Ukrainy.

Demokraci chcą, by Europa przestała traktować Trumpa jak nieprzewidywalną burzę, a zaczęła postrzegać go jako polityczną rzeczywistość wymagającą strategicznej odpowiedzi.

Newsom już wcześniej publicznie wypróbował ten argument. W Davos wyśmiewał europejskie próby „łagodzenia" Trumpa, twierdząc, że takie zachowanie sprawia, iż sojusznicy USA wyglądają słabo i desperacko. Gallego poszedł jeszcze dalej, oskarżając Trumpa o podkopywanie wiarygodności Stanów Zjednoczonych na arenie międzynarodowej i niszczenie gospodarczej pozycji kraju „z błahych powodów". W Monachium oba przekazy mają wybrzmieć głośno — skierowane zarówno do zaniepokojonych europejskich ministrów, jak i do samego byłego prezydenta.

Rubio formalnie prowadzi delegację, ale podział jest widoczny gołym okiem

Pod względem protokolarnym oficjalną delegację USA przewodzi sekretarz stanu Marco Rubio, który będzie zapewniał europejskich partnerów o trwałym zaangażowaniu Waszyngtonu w NATO i Unię Europejską. Jednocześnie demokratyczna grupa planuje własny program — spotkania kuluarowe z europejskimi urzędnikami, think tankami i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego.

Przez lata politycy obu partii starali się nie zamieniać Monachium w scenę wewnętrznych sporów. Tym razem krajowe pęknięcie stało się centralnym wątkiem całego spotkania. Przesłanie dla europejskich liderów — rzadko kiedy wyrażane tak wprost — brzmi: nie należy liczyć na szybki powrót do dawnej transatlantyckiej normalności, bo ta normalność może po prostu nie wrócić.

Za tym stanowiskiem kryje się konkretny polityczny rachunek. Spadające sondaże Trumpa i rosnąca republikańska opozycja wobec ceł mogą nie wystarczyć, by zapobiec jego kolejnej kadencji — lub przynajmniej dwóm kolejnym latom politycznej niepewności. Ponieważ wiele europejskich stolic po cichu liczy na „powrót do normy", Demokraci chcą dowodzić, że samo oczekiwanie na taki scenariusz jest już samo w sobie zagrożeniem dla bezpieczeństwa.

Dla wielu europejskich rządów ta dyskusja zbiega się z namacalną rzeczywistością: polityczna zmienność USA przenika już do krajowych planów obronnych i strategii przemysłowych. Rozmowa przestała być czysto dyplomatyczna — dotyczy teraz konkretnych kontraktów, łańcuchów dostaw i decyzji o tym, gdzie produkować amunicję, drony i kluczowe komponenty.

Europa podzielona: konfrontować Trumpa czy trzymać go blisko?

Europa przybywa do Monachium z własnym podziałem co do strategii wobec Trumpa. Coraz wyraźniej krystalizują się dwa obozy o wyraźnie odmiennych podejściach.

Prezydent Francji Emmanuel Macron określił administrację Trumpa mianem „jawnie antyeuropejskiej" i oskarżył ją o próbę „demontażu" UE. Jego zdaniem groźby ceł powiązane z próbą przejęcia przez Trumpa Grenlandii stanowiły punkt zwrotny: gdy Europa zasugerowała możliwość poważnego odwetu ekonomicznego, Trump się cofnął. Francuska interpretacja jest klarowna — Europa ma znacznie więcej przestrzeni manewru, niż jej się wydaje, o ile jest gotowa z niej skorzystać.

Po przeciwnej stronie sekretarz generalny NATO Mark Rutte obstaje przy tym, że koncepcja „samodzielności" to czysta fantazja. Argumentuje, że europejska obrona — zwłaszcza wobec Rosji — nadal głęboko zależy od amerykańskiej logistyki, wywiadu i odstraszania nuklearnego. W jego ocenie antagonizowanie Trumpa może jeszcze bardziej oddalić Waszyngton od europejskiego bezpieczeństwa, właśnie gdy przyszłość Ukrainy pozostaje nierozstrzygnięta.

Pewien bałtycki dyplomata streścił codzienny dylemat swoich władz: jak sprawić, by kraj był bardziej istotny dla Waszyngtonu, przygotowując się jednocześnie na dzień, w którym Waszyngton się odwróci.

Świat przechodzi od reguł do transakcji — i rola Monachium w tym procesie

Spotkanie w Monachium odbywa się w szerszym kontekście przewartościowania systemu międzynarodowego. Od Londynu po Ottawa wielu zachodnich przywódców mówi otwarcie o tym, że dawny „porządek oparty na regułach" ustąpił miejsca twardszej, transakcyjnej rzeczywistości.

W Davos kanadyjski premier Mark Carney wyraził ten nastrój wprost, stwierdzając, że pozimnowojennych system traktatów i instytucji jest już nieodwracalnie zepsuty. Zamiast go opłakiwać, przekonywał, średnie potęgi — w tym wiele państw europejskich — powinny aktywnie kształtować nowy system, zdolny wytrzymać presję zarówno Waszyngtonu, jak i Pekinu.

To poczucie „okresu przejściowego" przenika cały program monachijski. Kanclerz Niemiec Friedrich Merz, premier Wielkiej Brytanii Keir Starmer, przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i Macron mają przedstawić własne wersje bardziej autonomicznej europejskiej polityki zagranicznej. Argumentacja demokratów wpisuje się w ten nurt: jeśli USA pod rządami Trumpa zachowują się jak zwykłe mocarstwo, Europa musi mieć spójny plan działania — zamiast rozpamiętywać przeszłość.

Jest jeszcze jeden czynnik rzadko przyznawany publicznie, choć ważący na decyzjach — europejska opinia publiczna. Utrzymanie przez lata wyższych wydatków na obronę i energię, bez poczucia „amerykańskiej gwarancji", wymaga klarownych narracji politycznych i wymiernych efektów. Bez tego grozi wzrost populizmów i blokady budżetowe.

Ukraina, Chiny i długa droga do europejskiej obronności

Ukraina niezmiennie wiąże europejski los z decyzjami Trumpa. Były prezydent domagał się szybkiego porozumienia pokojowego, które w ogólnym zarysie odpowiada warunkom Władimira Putina — stanowisko powtarzane przez wiceprezydenta JD Vance'a, który upiera się, że konflikt „nie jest naszą wojną". Jakiekolwiek ograniczenie amerykańskiego wsparcia militarnego lub finansowego uderzyłoby w Kijów w ciągu tygodni i zmusiłoby Europę do odpowiedzi na pytanie, jak daleko jest gotowa i zdolna zapełnić powstałą lukę.

Starmer już jasno dał do zrozumienia, że nawet ambitne europejskie gwarancje bezpieczeństwa dla Ukrainy pozostałyby zależne od zdolności północnoamerykańskich — przede wszystkim lotnictwa i rakiet dalekiego zasięgu. Europejskie budżety obronne rosną, ale poważne zbrojenie zajmuje dekadę, a nie jeden cykl budżetowy.

Równolegle Europa zmierza ku bardziej niezależnej linii wobec Chin. Tacy liderzy jak Carney, Starmer i Macron starali się łagodzić napięcia z Pekinem, sygnalizując preferencję dla redukcji ryzyka w łańcuchach dostaw zamiast całkowitego zerwania relacji. Chiny, obserwując, jak Trump rozmontowuje wielostronne struktury handlowe, dostrzegają rosnące możliwości przyciągnięcia europejskiego przemysłu i finansowania do własnej orbity wpływów.

• Ukraina utrzymuje Europę w militarnym uzależnieniu od Waszyngtonu.
• Chiny wiążą Europę złożoną relacją gospodarczą.
• Cła i sankcje Trumpa jednocześnie zagrażają obu tym frontom.

Ten trójkąt zmusza rządy UE do balansowania między sprzecznymi naciskami: utrzymania sojuszu z Waszyngtonem w sprawach bezpieczeństwa, zachowania dostępu do chińskich rynków, a jednocześnie podtrzymania krajowego poparcia dla rosnących kosztów obrony i energii.

Symboliczne sygnały i ciche oddalanie się od Waszyngtonu

Oznaki stopniowego dystansowania się od Waszyngtonu Trumpa są już widoczne. Włochy i Polska — tradycyjnie bliskie administracjom amerykańskim — odmówiły niedawno przystąpienia do „Rady Pokoju" Trumpa, inicjatywy, którą krytycy opisują jako projekt wizerunkowy mający Trumpa umieścić w centrum wszystkich głównych procesów pokojowych, marginalizując przy tym ONZ.

Dla demokratów te gesty są zachęcające. Sugerują, że niektóre europejskie rządy zaczynają kalkulować długoterminowe koszty podtrzymywania politycznego teatru Trumpa. W Monachium delegacja ma apelować o większą zbiorową odporność, argumentując, że fragmentaryczne odpowiedzi jedynie zachęcają Trumpa do testowania poszczególnych państw — jedno po drugim.

Wysłannicy demokratów chcą, by Europa wspólnie wykorzystała swój potencjał gospodarczy, siłę regulacyjną i wagę dyplomatyczną — zamiast czekać na zmianę osobowości w Waszyngtonie.

Jak „konfrontacja z Trumpem" mogłaby wyglądać w praktyce

Pod warstwą retoryki europejscy urzędnicy dyskretnie opracowują konkretne scenariusze. Konfrontacja z Trumpem niekoniecznie oznacza zerwanie z USA — może oznaczać wyznaczenie wyraźniejszych czerwonych linii i przygotowanie automatycznych odpowiedzi na wypadek ich przekroczenia.

W kręgach politycznych najczęściej wymienia się następujące działania:

• Skoordynowane pakiety celne uruchamiane automatycznie, gdy USA uderzają w konkretne europejskie sektory.
• Europejski fundusz bezpieczeństwa dla Ukrainy zdolny do podtrzymania dostaw broni nawet w razie przerwania pomocy amerykańskiej.
• Wspólne deklaracje sojuszników z UE i spoza niej — jak Wielka Brytania i Norwegia — odmawiające uznania jakiegokolwiek porozumienia narzuconego Ukrainie na rosyjskich warunkach.
• Przyspieszone mechanizmy przekierowania łańcuchów dostaw z dala od krajów „uzbrajających" politykę handlową — w tym USA, gdy stosują eksterytorialne sankcje dla wewnętrznych korzyści politycznych.

Żaden z tych kroków nie oznaczałby zerwania relacji z Waszyngtonem, lecz zmieniłby charakter relacji: z błagalnego na partnerski, z realną zdolnością wywierania nacisku. To właśnie ta postawa jest tym, czego Demokraci chcą teraz od Europy — częściowo dlatego, że ograniczyłaby też Trumpa w kraju. Prezydent USA konfrontowany ze skoordynowaną i wiarygodną europejską odpowiedzią ma mniej przestrzeni, by politykę zagraniczną zamieniać w spektakl kampanijny.

Kluczowe pojęcia, które europejscy liderzy rozważają w Monachium

W kuluarach i na panelach towarzyszących konferencji powraca kilka terminów technicznych. Zrozumienie ich znaczenia pomaga uchwycić, o co tak naprawdę toczy się gra.

Autonomia strategiczna oznacza zdolność Europy do działania zgodnie z własnymi interesami bezpieczeństwa bez uzależnienia od USA. Nie chodzi o całkowitą niezależność, lecz o dysponowanie wystarczającą siłą militarną, gospodarczą i technologiczną, by móc powiedzieć „nie", gdy amerykańskie lub chińskie żądania kolidują z europejskimi celami.

Gwarancje bezpieczeństwa dla Ukrainy oznaczają zazwyczaj długoterminowe zobowiązania w zakresie dostaw broni, szkoleń i wywiadu, wraz z wyraźnymi konsekwencjami na wypadek złamania przez Rosję przyszłego porozumienia. Bez udziału USA gwarancje takie stają się mniej wiarygodne — dlatego europejscy liderzy nadal odwołują się do NATO, nawet rozwijając nowe unijne ramy obronne.

Porządek oparty na transakcjach opisuje system, w którym wielkie mocarstwa preferują doraźne umowy od trwałych reguł. W takim środowisku małe i średnie państwa zdobywają bezpieczeństwo nie tyle przez traktaty, ile przez koalicje, nakładające się zobowiązania i zdolność szybkiego dostosowania się do zmiennych okoliczności. W Monachium Demokraci mówią w istocie: Europa musi się dostosować do tego świata, bo Trump go uosabia.

Jeśli ta transformacja się utrwali, kolejne spotkania w Monachium mogą zmienić swój charakter. Zamiast pytania o to, jak „naprawić" relację transatlantycką, liderzy będą dyskutować o tym, jak dwa centra władzy — bardziej samowystarczalna Europa i bardziej transakcyjne USA — mogą nadal współpracować pod presją Rosji, Chin i globalnych kryzysów, niezależnie od tego, kto zajmuje Gabinet Owalny.