Wielkie badanie 48 500 psów: te rasy wcale nie są najłatwiejszymi uczniami

Co naprawdę decyduje o tym, jak łatwo wytresować psa?

Wielu właścicieli wybiera psa na podstawie jego reputacji, ale nowe badanie obejmujące dziesiątki tysięcy zwierząt pokazuje, że posłuszeństwo działa zupełnie inaczej, niż powszechnie sądzimy.

„Łatwy" pies brzmi jak idealne rozwiązanie: szybko uczy się czystości, słucha poleceń i spokojnie chodzi na smyczy. Jednak wyniki zakrojonego na szeroką skalę badania genetycznego i behawioralnego, przeprowadzonego na ponad 48 500 psach, każą nam gruntownie zrewidować to przekonanie. Okazuje się, że to nie rasa, lecz przede wszystkim indywidualne cechy zwierzęcia oraz jego otoczenie decydują o tym, ile pracy treningowej nas czeka.

Wielkie badanie psów obala utrwalone stereotypy rasowe

Genetyczka Elinor Karlsson z Uniwersytetu Massachusetts Chan Medical School oraz Broad Institute zebrała wraz ze swoim zespołem dane od dziesiątek tysięcy domowych psów w ramach projektu Darwin's Ark. Właściciele wypełniali szczegółowe kwestionariusze dotyczące zachowania, zdolności uczenia się, skłonności do zabawy, agresji, lęku oraz umiejętności społecznych. U tysięcy psów dodatkowo zbadano DNA.

Wyniki okazały się zaskakujące: zaledwie około 9 procent różnic w zachowaniu między psami wiąże się z ich genetycznym pochodzeniem. Pozostałe różnice wynikają z innych czynników — wychowania, środowiska, doświadczeń życiowych i przypadku.

Rasowy pies z rodowodowym papierami mówi zaskakująco niewiele o tym, jak łatwo będzie go wytresować.

Badacze zaobserwowali ponadto, że różnice wewnątrz jednej rasy bywają większe niż między różnymi rasami. Superzmotywowany chihuahua kontra uparty labrador? Dane pokazują, że to jak najbardziej możliwe.

Jak nasze oczekiwania zniekształcają obraz „posłusznego psa"

Ktoś, kto bierze do domu border collie, labradora lub golden retrievera, zazwyczaj spodziewa się idealnego psa rodzinnego lub roboczego. Gdy zwierzę reaguje entuzjastycznie, wielu właścicieli natychmiast interpretuje to jako „chęć do nauki" lub „posłuszeństwo".

To klasyczny mechanizm psychologiczny — tendencja do dostrzegania wyłącznie tych sygnałów, które potwierdzają nasze wcześniejsze przekonania. W nauce o zachowaniu zjawisko to nosi nazwę błędu potwierdzenia. Przejawia się to między innymi tak:

• nadpobudliwy pies rasy uznawanej za „inteligentną" jest postrzegany jako zmotywowany
• ta sama nadpobudliwość u rasy z opinią upartej uchodzi za trudne zachowanie
• drobne błędy „grzecznego" psa są szybciej wybaczane i zapominane
• potknięcia psa „trudnej" rasy rzucają się w oczy i długo pozostają w pamięci

Ten pryzmat, przez który patrzymy na psy, jest dodatkowo kształtowany przez zestawienia „najlepszych psów rodzinnych" czy „najbardziej posłusznych ras". Takie listy opierają się zwykle na subiektywnych wrażeniach, anegdotach i odrobinie historii rasy. Brzmią wiarygodnie, ale nie oddają sprawiedliwości ogromnym różnicom istniejącym wewnątrz każdej rasy.

Mit o psie, który wychowuje się sam

Psy z historią pracy — myśliwskie, pasterskie, psy przewodniki — słyną z wyjątkowej podatności na szkolenie i nieodmiennie pojawiają się na listach „ras łatwych w tresurze". Logika jest prosta: skoro rasa była kiedyś selekcjonowana do współpracy z ludźmi, każdy szczeniak z tej linii powinien być naturalnym uczniem.

Badanie Karlsson pokazuje jednak, że takie rozumowanie jest zbyt uproszczone. Mieszańce z częściowym udziałem „kooperatywnej" rasy wcale nie okazywały się wyraźnie łatwiejsze w treningu. Nawet wśród ras o wysokiej renomie jako psy robocze znajdowały się zwierzęta mniej chętne do ćwiczeń, łatwiej rozpraszające się lub uczące się wolniej.

Popularne rankingi dają poczucie pewności, ale ukrywają ogromną zmienność, którą można spotkać w każdym miocie i każdej linii hodowlanej.

W hodowli przez długi czas nacisk kładziono głównie na wygląd: rozmiar, kolor, sierść, kształt głowy. Zachowanie jest znacznie bardziej złożone — wynika ze współdziałania wielu genów i doświadczeń. Dlatego nie daje się tak łatwo zamknąć w standardzie rasowym jak choćby wysokość w kłębie.

Dlaczego indywidualność psa waży więcej niż jego rasa

Badacze podkreślają, że rasa rzeczywiście odgrywa pewną rolę. Chart poluje inaczej niż pies górski. Jednak to pochodzenie rasowe znacznie słabiej przewiduje codzienne zdolności uczenia się, niż większość ludzi przypuszcza.

Dla osób poszukujących psa to jednocześnie dobra wiadomość i przestroga.

Na co zwracać uwagę zamiast na etykietkę rasową

Eksperci od zachowania zwierząt wskazują, że przy wyborze psa warto przyglądać się takim cechom jak:

• zdolność koncentracji — czy pies potrafi skupić uwagę na tym samym zadaniu przez kilka minut?
• ciekawość — czy sam podchodzi zbadać nową rzecz, czy raczej się wycofuje?
• motywacja — czy chętnie pracuje dla smakołyku, zabawy lub uwagi?
• czas regeneracji — jak szybko uspokaja się po stresie lub przestrachu?
• szukanie kontaktu — czy z własnej inicjatywy nawiązuje kontakt wzrokowy i fizyczny?

Te cechy mówią o możliwościach treningowych znacznie więcej niż nazwa w rodowodzie. Dwa szczenięta z tego samego miotu mogą pod tym względem całkowicie się od siebie różnić.

Rola wychowania, socjalizacji i środowiska

Co najmniej równie ważne jest to, czego pies doświadcza w pierwszych miesiącach życia. W tym okresie uczy się, jak bezpieczni są ludzie, jak nowe bodźce wpływają na jego samopoczucie i co mu się opłaca — ciągnięcie czy chodzenie przy nodze, szczekanie czy spokojne zachowanie.

Czynniki, które są często niedoceniane:

„Trudna rasa" w spokojnym i konsekwentnym domu potrafi wyrosnąć na wzorowego psa rodzinnego, podczas gdy „łatwa rasa" w chaotycznym otoczeniu może przejawiać poważne problemy behawioralne.

Co z tego wynika dla przyszłych właścicieli psów?

Badacze formułują jeden praktyczny wniosek: kto ślepo kieruje się rasą, zwiększa ryzyko rozczarowań. Kto poświęca czas na poznanie konkretnego zwierzęcia, zwiększa szanse na trafiony wybór.

Praktyczne wskazówki dla przyszłych opiekunów:

• Odwiedzaj miot kilkakrotnie i obserwuj, jak szczenięta reagują na nowe bodźce.
• Rozmawiaj z hodowcą lub schroniskiem o zachowaniu psa, a nie tylko o jego pochodzeniu.
• Zapytaj, jak pies radzi sobie z dziećmi, obcymi ludźmi, innymi psami i niespodziewanymi dźwiękami.
• Wybieraj psa, którego poziom energii pasuje do twojego stylu życia, a nie do wyobrażonego ideału.
• Od pierwszego dnia planuj krótkie, pozytywne sesje treningowe, by pożądane zachowania szybko się utrwalały.

Dlaczego to badanie ma znaczenie dla weterynarzy i trenerów

Dla specjalistów pracujących z psami badanie stanowi wyraźne ostrzeżenie przed pochopnymi założeniami. Weterynarz, który już przy wejściu myśli „ta rasa jest zawsze nerwowa", albo trener przekonany, że „takie psy są zawsze dominujące", może błędnie ocenić zachowanie i udzielić nieodpowiednich wskazówek.

Kto traktuje rasę jedynie jako ogólny punkt wyjścia, a każde zwierzę obserwuje indywidualnie, jest w stanie pomóc o wiele skuteczniej. Dane z projektu Darwin's Ark pokazują, że w każdej grupie rasowej można spotkać spokojne osobniki, niepewne siebie zwierzęta, entuzjastycznych uczniów i upartych indywidualistów.

Co tak naprawdę oznacza „inteligentny pies"?

W reklamach i opisach ras często pojawia się określenie „inteligentny pies". Większość ludzi wyobraża sobie wówczas zwierzę błyskawicznie rozumiejące komendy. Naukowcy zajmujący się zachowaniem zwierząt rozróżniają jednak kilka rodzajów umiejętności:

• podatność na szkolenie — jak szybko pies łączy komendę z nagrodą
• zdolności rozwiązywania problemów — jak kreatywnie pies reaguje, gdy coś mu nie wychodzi
• inteligencja społeczna — jak dobrze pies odczytuje mowę ciała i emocje człowieka
• samodzielność — w jakim stopniu pies podejmuje decyzje bez sygnału od człowieka

Rasa o dużej samodzielności może wypadać słabiej na kursie dla szczeniąt, podczas gdy ta sama cecha okazuje się nieoceniona w psach ratowniczych czy stróżujących. „Mądry" nie oznacza więc automatycznie „łatwy do nauczenia domowych sztuczek".

Dla właścicieli bardziej sensowne jest zadanie sobie pytania: czego chcę uczyć swojego psa i jakie cechy będą mu w tym pomocne? Kto ma jasną odpowiedź na to pytanie, naturalnie przestaje patrzeć przez pryzmat stereotypów rasowych i zaczyna dostrzegać prawdziwego psa stojącego przed nim.