Zjawisko słońc pobocznych
W mediach społecznościowych regularnie pojawiają się zdjęcia, które wyglądają jak efekt zaawansowanej edycji graficznej — kilka słońc na niebie albo cztery księżyce zawieszone nad miastem jednocześnie. W rzeczywistości są to jednak prawdziwe zjawiska przyrodnicze, powstające na skutek wyjątkowego połączenia mrozu, lodu i światła.
Ujęcia z Kanady, Skandynawii czy Rosji pokazują coś, co trudno początkowo wytłumaczyć — kilka słońc ustawionych w jednej linii. Dzieje się tak, gdy drobniutkie kryształki lodu unoszące się w atmosferze załamują i odbijają promienie słoneczne w bardzo precyzyjny sposób.
Czym są słońca poboczne?
Meteorolodzy nazywają to zjawisko słońcami pobocznymi lub psami słonecznymi (sundogs). Prawdziwe słońce jest zawsze tylko jedno — pozostałe "słońca" to wyłącznie złudzenia optyczne wywołane przez kryształy lodu.
Warunki niezbędne do powstania słońc pobocznych
- Bardzo niskie temperatury (poniżej 0°C)
- Wysokie chmury lodowe (cirrus lub cirrostratus)
- Płaskie, sześcioboczne kryształki lodu
- Nisko położone słońce (o świcie lub o zmierzchu)
Promienie świetlne przechodzą przez kryształki lodu i zostają skupione pod określonymi kątami. W ten sposób na niebie pojawiają się dodatkowe jasne punkty świetlne, łudząco przypominające kolejne słońca.
Cztery księżyce nad Sankt Petersburgiem
W lutym 2026 roku mieszkańcy Sankt Petersburga mogli obserwować nocą niezwykły widok — na niebie jednocześnie świeciło kilka jasnych księżyców. To nie był żaden trick ani manipulacja. Takie zjawisko nosi nazwę księżyca pobocznego (paraselen).
Mechanizm jest dokładnie taki sam jak w przypadku słońc pobocznych, z tą różnicą, że źródłem światła jest tu księżyc, a nie słońce.
Dlaczego księżyce poboczne są tak rzadkie?
- Wymagają bardzo mroźnych i bezchmurnych nocy
- Konieczne są drobne kryształki lodu w powietrzu
- Księżyc musi być jasny — najlepiej w pełni lub blisko niej
- Niezbędne jest minimalne zanieczyszczenie świetlne otoczenia
Ponieważ światło księżyca jest znacznie słabsze niż światło słoneczne, tego rodzaju zjawiska są obserwowane o wiele rzadziej i wymagają naprawdę wyjątkowych warunków.
Podstawy fizyczne tych zjawisk
| Pojęcie | Wyjaśnienie |
|---|---|
| Załamanie | Światło zmienia kierunek podczas przejścia z powietrza do lodu. |
| Odbicie | Światło zostaje odbite od powierzchni kryształków lodu. |
| Dyspersja | Różne barwy światła są odchylane w różnym stopniu. |
Podobne zjawiska atmosferyczne
- Halo (świetliste pierścienie wokół słońca lub księżyca)
- Słupy świetlne
- Tęcze
- Podwójne tęcze
Jak skutecznie obserwować te zjawiska?
- Szukaj ich w bardzo mroźne, słoneczne dni
- Zwracaj uwagę na cienkie chmury lodowe na wysokości
- Zasłoń lekko słońce lub księżyc, by nie oślepiać oczu
- Miej zawsze aparat lub telefon pod ręką
Mity kontra rzeczywistość
Zjawiska tego rodzaju bywają nierzadko łączone z teoriami spiskowymi albo przepowiedniami końca świata. Tymczasem nauka wyjaśnia je w pełni i jednoznacznie — nie niosą ze sobą żadnego zagrożenia i są po prostu zachwycającymi kaprysami natury.
Dlaczego warto częściej spoglądać w górę
Nawet jeśli widok kilku słońc lub księżyców zdarza się rzadko, już samo halo wokół tarczy słonecznej potrafi zapierać dech w piersiach. Wystarczy być uważnym obserwatorem — niebo ma do zaoferowania znacznie więcej fascynujących spektakli, niż mogłoby się wydawać.
